Tagged: Alıştırma-oryantasyon hizmetleri

Eğitimde Pdr Hizmetleri 0

Eğitimde Pdr Hizmetleri: Bir okulda öğretim faaliyetleri dışında öğrencilerin gelişimine uygun ortam sağlamak, karşılaşılan güçlükleri gidermek ve gerekli önlemleri almak için bazı hizmetler sunulmaktadır. Bu tür hizmetler okullarda kurulan Rehberlik ve Psikolojik danışma Servisi tarafından yürütülmektedir. Oldukça geniş bir kapsama sahip olan bu hizmetler çeşitli ölçütlere göre sınıflandırılmaktadır. Hizmetlerin yöneldiği alanlar (eğitsel, mesleki ve kişisel-sosyal) ve işlevleri (koruyucu, eğitimsel-gelişimsel ve problem çözücü) açısından yapılan sınıflamalar başka bir bölümde ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Bu bölümde sunulan hizmetlerin içeriğine göre bir sınıflama yapmak amaçlanmıştır. (daha&helliip;)

Yeni Duruma – Ortama Alıştırma (Oryantasyon) Hizmetleri 0

Psikolojik danışma ve rehberlikte alıştırma-oryantasyon hizmetleri öğrencilere okulu ve okulda bulunan olanakları tanıtmak amacı ile düzenlenen çalışmaları kapsar. Öğrencilere okulu ve okulda bulunan olanakları hatta yakın çevreyi tanıtmak, okul yöneticileri başta olmak üzere okuldaki tüm personeli ilgilendiren bir sorumluluktur. Bu açıdan, alıştırma-oryantasyon hizmetleri günümüzde, çoğu zaman psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri içinde inceleme konusu yapılmaz. Ancak ülkemizde durum biraz farklıdır. Okullarımızda gerek okul yönetimi gerekse psikolojik danışma ve rehberlik örgütü tarafından bu tür tanıtma hizmetleri önemle ele alınmamaktadır. Böyle bir uygulama henüz gelenek durumuna getirilmemiştir. Öğrencilerin gelişimine yaptığı katkının öneminden dolayı, işbirliği içinde sürdürülse bile, okullarda alıştırma-oryantasyon hizmetlerini şimdilik psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri içinde ele almak ; böylece bu hizmetlerin tüm okullarda benimsenerek yaygınlaşmasına çaba göstermek daha uygun bir yol olacaktır, ( Kepçeoğlu,1996, s.s.118,119).Her okul düzeyi için geçerli olmak üzere, okulu ve yakın çevreyi, okulda ve yakın çevrede bulunan olanakları iyi tanıyan ve bunları kullanan öğrencilerin daha üstün bir gelişme gösterdikleri anlaşılmıştır. Yapılan araştırmalar, okulda ve yakın çevrede kendilerine açık bulunan her çeşit fırsat ve olanaklardan yararlanan öğrencilerin daha başarılı olduklarını doğrulamaktadır. Bu bakımdan her okulda oryantasyon-alıştırma hizmetlerine önem vermek gerekir. (Kepçeoğlu,1996,s.119).

Yeni duruma-ortam alıştırma kapsamında verilecek bilgiler aşağıdaki gibi başlıklarda toplanabilir. (Can,2002,s.55).

Okulun kısa bir tarihçesi ve gelişimi, öğretmen ve öğrenci durumu, uygulanan

program türleri hakkında bilgi verme: Genellikle bu tür bilgiler okulun açıldığı ilk gündeki kısa bir açılış konuşmasında okul müdürü veya müdür yardımcısı tarafından verilebilir.

Okulun fiziksel durumu hakkındaki bilgi verme: Okuldaki derslikler, kütüphane, spor salonu, yemek salonu-kantin, öğrencilerin yararlanabilecekleri açık alanlar, müdür ve müdür yardımcılarının odaları,öğretmenler odası, rehberlik ve psikolojik danışma servisi vs. birimlerin tanıtılması bu grupta yer alır. Sınıf rehber öğretmenleri, sorumlu oldukları öğrenci grubuna sınıfta bu birimler hakkında kısa bir bilgi verdikten sonra onlarla beraber bu birimleri gezerek tanıtımlara devem edebilir. Okul içinde yapılacak kısa bir gezi, öğrencilerin birimlerin nerede oldukları, birimlerde görevlilerin kim olduğu ve bunlardan nasıl yararlanacakları konusunda doğrudan bilgi almalarını sağlamaktadır.

Okulun eğitim programı hakkında bilgi verme: Sınıf rehber öğretmenleri okulun

amacı ve uygulanan programın niteliği, okulda yürütülen eğitim programlarının türleri, alanlar, zorunlu ve seçmeli dersler, programlar arası geçiş durumu ve koşulları, haftalık ders programı hakkındaki bilgileri sorumlu oldukları öğrencilere sınıf ortamında verebilirler. Bu bilgiler doğrultusunda öğrenciler kendilerine bir eğitsel plan hazırlarlar. Okulun eğitsel olanakları tanıtılırken öğrencilerden çok sayıda soru gelebilir ve sorular genelde öğrencilerin amaçlarını okulun olanakları çerçevesinde gerçekleştirilmesiyle ilgili olur. Öğretmen bu durumda hassas davranmalı, konuyla ilgili eksik bilgi bırakmamalı ve örencileri sınırlı bilgi ile yönlendirmekten kaçınmalıdır.

Ders dışı etkinlikler hakkında bilgi verme: Okullarda etkinlik gösteren eğitsel kollar ve uğraş alanları, okula bağlı kuruluşlar, spor etkinlikleri, okul gazetesi, okul içi ve okullar arası yarışmalar, müzik-tiyatro grubu gibi konular bu grupta yer alır. Öğrenciler bu olanaklar aracılığıyla boş zamanlarını daha etkili şekilde değerlendirirler ve yeteneklerini geliştirme olanağı bulurlar.

Okul kuralları hakkında bilgi verme: Ülkedeki tüm öğrencilerin uymakla yükümlü oldukları kurallar olduğu gibi ayrıca her okulda öğrencilerin uymaları beklenen okulun kendisine ait kurallar vardır. Öğrencilerin okula giriş ve çıkış saatleri, okulun birimlerinin ve araç-gereçlerinin kullanılmasındaki kurallar, başarının değerlendirilmesi, ders ve sınıf geçme ile ilgili yönetmelikler, gibi konularda bilgi vermek öğrencilerin istenmeyen davranışlar göstermelerini azaltır. (Can,2002,s.56).

Okuldaki psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerinin tanıtılması: Okullarda sunulan rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri hakkındaki bilgiler okuldaki psikolojik danışman tarafından verilirse daha yararlı olur. Hem hizmetleri kapsamlı olarak tanıtmak hem de öğrencilerin bu hizmetlerden yararlanmaya istekli olmalarını sağlamak açısından psikolojik danışmanın sınıflara girerek bilgileri sunması gerekir. Böyle bir yaklaşım öğrencilerde psikolojik danışmana aşinalığı-tanıdıklığı sağlayacağı gibi psikolojik danışmanın kolay ulaşılabilir bir kişi olduğu algısının oluşmasına da katkıda bulunacaktır. (Can,2002,s.s.56,57).

Okul çevresi hakkında bilgi: Öğrencilerin gereksinimlerinin bir kısmı okulun çevresindeki birimlerden karşılanabilecek gereksinimlerdir. Okulun yakın çevresindeki beslenme, barınma ve alış-veriş olanakları, yararlanabilecekleri okullar ve diğer kurumlar, sağlık,spor ve kültürel merkezler, dinlenme, ulaşım olanakları ve yakın çevreden yararlanırken dikkat edilecek önemli noktalar ve varsa bazı tehlikeler hakkında öğrencilere bilgiler vermek yararlıdır. (Can,2002, s.57).

Okula ve yeni durumlara alıştırma hizmetlerini, okulun ilk sınıfındakiler olmak üzere, sınıf rehber öğretmenleri vermektedir. Sınıf rehber öğretmenlerinin, bu hizmetlerin planlanışı ve yerine getirilişinde rehber öğretmenden yararlanmaları gerekmektedir. (Bakırcıoğlu, 1994, s.234).

Oryantasyon hizmetleri öğrencilerin okula uyumunu kolaylaştırdığı gibi okulun hizmetlerinden yüksek düzeyde yarar sağlanmasını ve problemle karşılaşılmasını önler. Yeni duruma-ortama alıştırma hizmetlerinin uyum sağlayıcı ve koruyucu işlevinin olduğu söylenebilir. Bu hizmetlerin bir kısmına eski öğrenciler de gereksinim duyabilir. Hizmetler daha çok toplu biçimde ve bilgi verme şeklinde sunulur. Genellikle eğitim-öğretim yılının başladığı ilk günlerde bu hizmetler verilir. Fakat eğitim-öğretim yılı başladıktan sonra olabilecek herhangi bir gelişme ya da değişiklik hiç vakit geçirilmeden öğrencilere duyurulmalıdır. Okula yeni kayıt yaptıran öğrencilerin bu tür hizmetlere daha çok gereksinimi vardır. Bu hizmetlerin bir kısmına eski öğrenciler de gereksinim duyabilir. Hizmetlerin bir kısmı da velilere yönelik olabilir. ( Can, 2002, s.55).

Rehberlik Hizmet Birimlerine Yönelik Yapılan Sınıflamalar 0

Bir okulda sunulan rehberlik programının amacına etkili bir şekilde ulaşması için beş ayrı grupta topladığı rehberlik hizmetlerini bireyi tanıma servisi, bilgi servisi, danışma servisi, yerleştirme servisi ve sonucu izleme servisi olarak sınıflamaktadır. Benzer şekilde Kuzgun, bir rehberlik örgütünde bulunan başlıca servis birimlerini bireyi (öğrenciyi) tanıma, bilgi verme, psikolojik danışma, yerleştirme ve izleme olarak beş grupta toplamaktadır. (Can,2002,s.51).Daha ayrıntılı bir sınıflama yapan Kepçeoğlu, rehberlik hizmetlerinin 9 grupta toplanabileceğini belirtmektedir.

Bu hizmet alanları;

1) Psikolojik Danışma hizmetleri,

2) Bireyi Tanıma Hizmetleri,

3) Bilgi Toplama ve Yayma Hizmetleri,

4) Yerleştirme Hizmetleri,

5) İzleme Hizmetleri,

6) Alıştırma-Oryantasyon Hizmetleri,

7) Müşavirlik (Konsültasyon) Hizmetleri,

8) Araştırma ve Değerlendirme Hizmetleri,

9) Çevre ve Veli ile İlişkiler.

Yeşilyaprak ise, yukarıdaki sınıflama çerçevesinde okulda sunulan rehberlik hizmetlerini yedi alanda toplamaktadır. Bunlar;

1) Psikolojik Danışma Hizmeti,

2) Oryantasyon Hizmeti,

3) Bireyi Tanıma Hizmeti,

4) Bilgi Toplama ve Yayma Hizmeti,

5) Yöneltme ve Yerleştirme Hizmeti,

6) İzleme ve Değerlendirme Hizmeti,

7) Müşavirlik (konsültasyon) Hizmeti.

Son iki sınıflamayla ilgili yapılan açıklamalarda Psikolojik Danışma Hizmetlerinin diğer tüm hizmetlerin merkezinde yer aldığı ve psikolojik danışma hizmetlerinden yoksun bir rehberlik hizmetlerinin amacına ulaşamayacağı belirtilmektedir. Aslında buradan anlaşılan bu hizmetlerin birbiriyle ilişkili bir bütün oluşturduğudur. Ayrıca tüm rehberlik hizmetlerinin psikolojik danışma hizmetlerinde olduğu gibi bireye değer veren, onun ihtiyaçlarına ve bireysel farklılıklarına duyarlı, öğrenciyi olduğu gibi kabul eden bir anlayış ile sunulması gerektiği anlaşılmaktadır. Bunun yanında kendisi ve dış dünya ile ilgili bilgi vermenin tek başına öğrencide kişisel gelişim sağlayamayacağı, öğrencinin değişimi için çoğunlukla profesyonel bir yaklaşımın gerektiği vurgulanmaktadır. Yani hizmetlerin üst düzeyde amacına ulaşabilmesi için psikolojik danışma sürecinde kullanılan ilke, teknik ve yaklaşımların diğer tüm rehberlik hizmetleri için de benimsenmesi gerekmektedir.

OKUL REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMA SERVİSİNİN HİZMET ALANLARI

Yukarıda yapılan sınıflamalar, ilgili yayınlar ve 17.04.2001 tarihli Okul Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yönetmeliği çerçevesinde bir okuldaki rehberlik örgütünde yer alan hizmetler aşağıdaki şekilde sınıflanabilir. Bu hizmetlerin bir kısmı doğrudan öğrencilere yönelik hizmetler, bir kısmı da rehberlik hizmetlerinin etkililiğini artıran ve okuldaki diğer personel ve velilere yönelik olan hizmetlerdir. (Can, 2002, s 52).

Bu hizmetler:

  • Program-plan hazırlama hizmetleri,
  • Yeni duruma-ortama (oryantasyon) hizmetleri,
  • Öğrenciyi tanıma hizmetleri,
  • Bilgi verme hizmetleri,
  • Psikolojik danışma hizmetleri,
  • Grup rehberliği hizmetleri,
  • Yöneltme ve yerleştirme hizmetleri,
  • Sevk (yardım almaya yönlendirme) hizmetleri,
  • İzleme hizmetleri,
  • Konsültasyon (müşavirlik) hizmetleri,
  • Çevre ve aile ile ilişkiler,
  • Araştırma ve değerlendirme hizmetleri şeklinde sınıflandırılabilir.

Bu hizmet alanları içinde yer alan çalışmalar aşağıda ayrıntılı olarak açıklanmıştır. (Can, 2002, s.s.52,53).

Program-Plan Hazırlama Hizmetleri:

Okul rehberlik hizmetleri belirli bir program ve plan içinde yürütülür. Program ve plan hazırlama diğer hizmet alanlarının içeriğini ve hizmetlerin hangi öğrenci grubuna nasıl bir sıra ile hangi personel tarafından verileceğini açıklığa kavuşturur. Eğer böyle bir hazırlık çalışması yapılmamışsa hizmetler etkili bir biçimde sunulamaz, öğrencilere kazandırılması hedeflenen yeterliliklerin ne olduğu açıkça belirlenemez; hizmetler kazara ve rast gele biçimde verilir.

Rehberlik etkinlikleri programı hazırlanırken okulda bulunan öğrencilerin gelişim düzeyleri (ilköğretim, orta öğretim), okulun türü, okulun bulunduğu sosyal-kültürel çevre, okulun personel ve fiziksel olanakları ve öğrencilerin ihtiyaçlarının dikkate alınması gerekmektedir. Böylece her okul için hazırlanan rehberlik programının kendine özgü olduğu söylenebilir. Dolayısıyla; örneğin bir ilde bulunan tüm okullar için, hatta bir semtteki tüm okullar için geçerli olabilecek bir programdan söz etmek mümkün değildir. Ancak farklı okulların rehberlik programları arasında benzerlikler ya da ortak noktalar olabilir. Okullar program hazırlamada yukarıda belirlenen ölçütler açısından ne kadar benzerse, bu okullar için hazırlanacak rehberlik programları da o derece benzerlik gösterebilir.

Okul için bir psikolojik danışma ve rehberlik programının hazırlanması sürecinde takip edilecek 12 adım vardır. Bunlar;

1) Programın tanımını, gerekçesini ve varsayımlarını (uygulamada uyulacak ilkeler) yazma,

2) Rehberlik kurulunu oluşturma,

3) Görev-zaman çizelgesi geliştirme,

4) Yöneticilerin katılımını sağlama,

5) Öğretmenlerin katılımını sağlama,

6) İhtiyaç analizi yapma,

7) Hazırlanacak programın standartlarını belirleme,

8) Rehberlik etkinlikleri geliştirme veya seçme,

9) Görevleri belirleme,

10) Zaman ve görev analizini düzenleme,

11) Çalışma takvimi oluşturma ve

12) Programın değerlendirme ölçütlerini belirlemedir.

Hazırlanacak kapsamlı rehberlik programı modelinin aşağıdaki özelliklere sahip olması gerektiği vurgulanmaktadır: ( Can, 2002, s.53).

Öğrenci gelişimine yönelik olması

Zamanı etkin bir şekilde kullanma ve yüzde yüz kapasiteyle işleyen bir program olması,

Okulun açıldığı ilk günden itibaren başlayarak okulun kapandığı son güne kadar sürmesi, pozisyon odaklı değil program odaklı olması,

Klinik (sorun çözücü değil), eğitim temelli olması. ( Can, 2002, s.s.53,54).

Okul rehberlik programı okuldaki Rehberlik ve Psikolojik Danışma Servisi’nde görevli psikolojik danışman (rehber öğretmen) tarafından eğitim-öğretim yılı başında hazırlanır. Eğer okulda böyle bir personel yoksa okulun bağlı bulunduğu Rehberlik ve Araştırma Merkezi’nden yardım alınır. Ayrıca aynı bölgedeki okullarda görev yapan diğer psikolojik danışmanlardan destek istenerek program hazırlanabilir. Program hazırlama sürecinde yukarıda belirlenen ölçütlerin yanında bir önceki yılda uygulanan rehberlik programının değerlendirilmesinden elde edilen sonuçlardan da mutlaka yararlanılmalıdır. Örneğin, öğrencilerin ihtiyaçlarına cevap vermeyen etkinlikler olabilir ya da öğrencilerin yeni ihtiyaçları oluşmuş olabilir. Programın uygulanmasında personel veya okulun fiziksel koşularından dolayı birtakım aksaklıklar tespit edilmiş olabilir. Dolayısıyla yeni program hazırlanırken bunlar dikkate alınmalı, programın işlevsel ve etkili olması için programının içeriği ve uygulanmasında yeni düzenlemeler yapılmalıdır.

Bu açıklamalardan bir okul için hazırlanmış, değişmez ve yıllar boyu uygulanabilecek bir programın olmayacağı anlaşılmaktadır. Hazırlanan rehberlik programı Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yürütme Komisyonu’nda incelenir ve gerekli durumlarda gelen öneriler doğrultusunda, programın içeriğinde ve uygulama planında yeniden düzenlemeler yapılabilir. Hazırlanan program doğrultusunda rehberlik hizmetleri sunulur. Ancak bir yıl için hazırlanan program mutlak değişmez bir program değildir. Hazırlama aşamasında öngörülmeyen bir durum veya yeni bir gelişme, öğrencilerin yeni oluşan ihtiyacı, uygulamalarda olumsuz, engelleyici bir durumla karşılaşılabilir. Böyle bir durumda uygulama aşamasında programın bir kısmı yeniden düzenlenir. Çünkü rehberlik uygulamalarında nihai amaç programın mutlaka önceden belirlendiği gibi uygulanması değil, öğrencilerin kişisel gelişimleridir. Bu amaca hizmet etmek koşuluyla eğitim-öğretim yılı başında hazırlanan rehberlik programında uygulamanın herhangi bir aşamasında değişikliklere gidilebilir. ( Can, 2002, s.54).

Sınıf rehber öğretmenleri, okul rehberlik hizmetleri bürosunun vereceği ” yıllık okul rehberlik ve psikolojik danışma programı ” nın ışığında, sınıfındaki öğrencilerin ilgi, gereksinim, sorun ve yeteneklerine uygun bir yıllık sınıf rehberlik planı hazırlar. Programı, okul müdürüne onaylattıktan sonra uygulamaya koyar. Gerek duyulduğunda, programda yıl içinde de değişiklikler yapar. ( Bakırcıoğlu,1994,s.226).

Okul için rehberlik programı hazırlamak ve son şeklini vermek uzun zaman (birkaç hafta) gerektirir. İşlevsel bir program hazırlamak ve hizmetlerin sunumunda gecikmelerin ve aksaklıkların olmaması için bu işlerin öğrencilerin okula geldiği ilk günde tamamlanmış olması beklenir. Dolayısıyla program hazırlama çalışmalarına erken başlamak ve bir önceki eğitim-öğretim yılının sonunda taslak çalışmaları yapmak yararlı olacaktır. Sınıf rehber öğretmenlerinin çalışma planlarını zamanında hazırlamaları okul rehberlik programının hazırlanmasına bağlıdır. Program hazır olduğunda ve sınıf rehber öğretmenlerinin hangi şubedeki öğrencilerin rehberlik hizmetlerinden sorumlu oldukları belirlendikten sonra hiç zaman kaybetmeden çalışma planlarını hazırlamaya başlamaları hizmetlerin uygulamasını hızlandıracaktır. Aksi takdirde hizmetlerin sunulmasına eğitim-öğretim yılının başlamasından ancak birkaç hafta sonra başlamak durumunda kalınır. (Can, 2002, s.55).