|
MESLEKİ VE EĞİTSEL REHBERLİK |
|
|
|
Eğitsel sorunlarla ilgili olarak eğitim sisteminde bireye bireylere götürülen yardım etkinlikleridir. Eğitim rehberlikte ele alınan sorunların içine öğretin metotları, ders programları ve konularla ilgili beceriler girmemektedir. Eğitsel rehberlik bireyin kendine özgü yetenek,ilgi ,başarı ve güdülenmesi çerçevesinde eğitsel işlemlere uyum gelişimine uyan programlara girmesini hedef alır. Bu tip uyumlar sürecinde bir çok problemle karşılaşırlar. ayrıca okullarda öğrencilerin okullarda uygun ders yada dersleri seçmesinde yardımcı olur.
|
Rehberlik çerçevesinde şu konular vardır:
1)Öğrencileri yeni okul programlarına alıştırmada: Her öğrenciye ait bilileri toplamak ve bilmek ,okuldaki yada okullardaki farklı eğitim programlarını ve özelliklerini bilmek,farklı eğitim programlarını ve dersleri öğrencileri öğrencilere etkili bir şekilde anlatmak veya mümkünse öğrencilerin katılımlarını sağlayan programlar yapmak. Ders geçme kredili sistemde büyük önem kazanmıştır.
2)Etkili çalışma alışkanlıkları,beceri geliştirme,öğrencilere yardım ve bilgi sağlama, program ve ders seçiminde rehberlik:
Öğrencilerin zamanı plan laması, etkili bir çalışma, etkili çalışma teknikleri, öğrenme güçlükleri, not tutma veya metotları, kaynak veya kitaplığı etkili bir şekilde kullanma, tekrar veya sınav için hazırlanma gibi...etkili çalışma alışkanlığı ve becerisi geliştirmenin öğrenme başarı için temel olduğu vurgulanır.
3)Okuma becerisi geliştirme öğrenme için güdülemelerinde destek:Başarısızlığın güç öğrenmenin nedeni öğrencinin yeterli okuma becerisine ve alışkanlığına sahip olmamasına bağlamak olasıdır .bu sorun bütün eğitim düzeyinde öğrenme için söz konusudur. Okuma güçlüklerini gidererek bireyin gelişmesindeki ana sorunlara çözüm bulmasını sağlayacaktır.
Ders geçme ve kredili sistemden öğrencilerin yeteli eğitsel rehberlik alamadıklarından son sınıfta kredi yetersizliğinden üniversite sınavlarına girememektedirler. Bu eksik ve yetersiz uygulamadan dolayı ders seçme kredili sistemin kalkmasına neden olmuştur.
Gençlerin meslek ilişkin tercih ve seçimlerinin birçok devrelerde oluşur. Yani mesleki seçimde yaşa göre seçim veya yönelme farklıdır.
6—12yaş:fantezi
12—17yaş:geçici
17 ve üzeri ise gerçekçi
Okul programlarında mesleksel gelişimine önem vererek:
1)Öğrencilerin okul yaşamlarının erken yıllarında çalışmalar başlatılmalıdır.
2)Mesleğe yönlendirme için sürekliliği olan bir plan izlenmelidir.
3)Belirli mesleğe zamanından önce seçme baskısından öğrenciyi kurtarmaya çalışmalıdır.
4)Öğrencilerin psikolojik ve sosyolojik özelliklerine ilişkin geniş ölçüde bilgi sahibi olunmalıdır.
: Mesleki rehberlikte temel hususlar:
Mesleksel gelişim bireyin genel gelişiminin bir parçasıdır. Yani;birey, zihinsel,fiziksel,toplumsal ve duyusal gelişimi ile iç içe girmiştir. Bireyin yaşamında deneyim ve öğrenmeler gelecek gelişim devresine katkıda bulunur.(ÖZOGLU,Süleyman Çetin)
Bireyin mesleklere ve meslek seçimine ait problemleri ile uğraşan rehberlik ve danışma faaliyetleridir ..Bir bireyin kendisi ve iş dünyasındaki yeri hakkında yeterli bir fikir geliştirmesine ve bunu kendi tatmin edecek ve topluma yaralı olacak bir şekilde gerçekleştirmesine yardım etme oluşumudur.[1]
Meslek rehberliği küçük yaşlardan başlayan bir gelişme oluşumudur .O halde meslek rehberliğinde küçük yaşlardan itibaren ihtiyaç olacaktır. Bu yapılmadığı takdirde meslek seçme kararı çok gecikmiş ya da rast gele yapılmış olabilir. Üniversite sınıflarında bile hala meslek seçimini yapmamış öğrenciler vardır. Özellikle üniversite öğrenci seçme ve yerleştirme sistemi iyi çalışmazsa bir çok öğrenciler arzu ettikleri,ilgi duydukları ve eğilim gösterdikleri meslekler dışında fakültelerde okur durumda olabilirler.[2]
Bir mesleği tanımak için:
ü Konusu ve etkinlik alanı
ü Gerektirdiği yetenek ve ilgiler
ü Eğitimi
ü Çalışma koşulları
ü İş alanları ve sağladığı kazancın öğrencilere tanıtılması gerekir.
Bir eğitim Kurumu tanıtma içinse:
Ø Eğitim kurumunun kimliği
Ø Eğitim süresi ve gerekli giderler,
Ø Öğrencide aranan özellikler,
Ø Yapılan eğitim konuları,
Ø Kurumun eğitim olanakları,
Ø Okulu bitirenlerin sayısı,
Ø Kurumun geleceği hakkında bilgiler verilmesi gereklidir.[3]
Mesleğe Oryante Olmayla İlgili Basamaklar:
Busshoff’a göre,gençlerde meslek seçim öğelerinin oluşmasında mesleğe oryante etme çalışmaları yardımcı olmaktadır.Bu öğeler şu basamaklarla belirlenebilir:
BASAMAK 1:Bu basamakta genç meslek seçimini düşünmeye başlamakta ve bunu kendisi için bir görev saymaktadır.
BASAMAK 2:İkinci basmakta gençler meslek seçimi göreviyle ilgili bir problem durumunu analiz ederek,problemi açıklığa kavuşturacak yöntemler geliştirmektedirler.
BASAMAK 3:Bu basamakta gençler meslek seçimi ile ilgili daha gerçekçi değerlendirmeler yapabilmektedirler.
BASAMAK 4:Bu basamakta gençler meslek seçimine yönelik çeşitli olanakları ve seçenekleri değerlendirerek daha isabetli kararlar verebilirler.
BASAMAK 5:gençler verdikleri kararlardan ve buna bağlı kişisel ve sosyal sonuçlardan sorumlu olabilirler. Yani sorumluluğun meslek seçiminde yatan öğelerden doğduğunu bilirler ve bunu kabul ederler.
BASAMAK 6:Gençler,durumlarına uygun olan meslek seçim kararlarını gerçekleştirebilirler Lise öğrencileri meslek seçimlerinde,meslek danışmanı,öğretmen ve ana-babaları ile birlikte çalışarak,ilgi ve yeteneklerini değerlendirirler. Bu amaçla geçmiş deneyimlerinden ve bilgi
[1] ( Bakırcoğlu ,Rasim ,Rehberlik ve Psikolojik Danışma,Turhan Kitapevi Ankara 1994,S:84-85-86-87)
Tüm öğrenciler potansiyellerini olabildiğince geliştirme, eğitsel başarı kazanma ve uygun kariyer amaçlarını seçme yeterliliğine sahiptirler. Bu süreç, öğrencinin büyüme ve gelişmesi ile ilgili dört alanı kapsamaktadır. Bunlar;
1- Kendini bilme ve kişiler arası ilişkiler: psikolojik danışma hizmetleri esnasında, öğrencilerin kendini tanımalarında ve başkalarını kabul etmelerinde önemli gelişmeler olur. Okul ortamı içinde öğrenciler bireysel, grupla danışma ve grup rehberliği etkinliklerinde, okul danışmanları ve öğretmenler aracılığıyla kendilerini tanıma araştırması yaparak kişisel özellikleri ile kendilerine özgü özelliklerini fark etmeye başlarlar.
Okulda yer alan tüm etkinliklerin son amacı, yaşam boyunca eğitimin niteliğinin artmasına ve bireysel kariyer ilgilerinin doyumuna yöneliktir. Okul danışmanları çağdaş psikolojik danışma ve rehberlik programları ile bu amaca yardım ederler.
2- Yaşam rolleri, kuruluşlar ve olaylar: Çeşitli yaşamsal rollerin (öğrenen, vatandaş, tüketici vb. ) birbirleri ile ilişkisini, kuruluşların (ev, okul, toplum vb.) ve olayların ( işe giriş, evlenme, emeklilik vb. ) öğrencinin yaşam sürecine katılımını vurgulamaktadır. Öğrencilerin bazıları okul yaşantısını gelecekteki kariyer başarısını beklentisi olarak görürler.
3- Yaşam kariyeri planlaması: bireyin neden belli bir iş çeşidini seçip diğerini seçmediğini etkileyen etmenler içinde gelir durumu, arkadaşları, ailesi ve diğer ilişkili durumlar yer almaktadır. Okul danışmanının esas amacı, öğrencilerinin kariyer ilgilerini araştırarak, bu ilgilerle bireyin kendi özellik ve yeteneklerini eleştirerek, öğrencilerin daha gerçekçi kararlar vermelerine yardımcı olmaktır.
Esas çalışmalar ve uğraşısal hazırlıklar: Öğretmen ve psikolojik danışmanların öğrencilerin eğitsel gelişme ve kariyer doyumları arasında ki bağlantıyı kurabilmeleri için, anlamlı bir program hazırlamalıdırlar. Bu programda iş dünyasına girişte eskiyen, modası geçen becerilerin şimdi ve gelecek yıllar için önemi azaldığından, çağın gerektirdiği becerilerin neler olduğu da göz önünde bulundurulmalıdır.
Okul danışmanlarının öğretmenlerden, yönetici ve program deneticilerinden farklı olarak, öğrencilerin kariyer yönelimlerinde ve gelişmelerinde önemli rolleri bulunmaktadır. Okullarda ki bilgi ve beceri temeli öğretim, öğrencilerin sadece eğitsel gelişimlerinde öğrenmelerinde yararlı olmamaktadır. Onların topluma katkıda bulunan, üretici bireyler olarak gelişmelerinde de yararlı olmaktadır.
Danışmanın ortak çalışma ve görüşme görevi: kaynak kişi olarak öğretim ve danışma değeri olan literatür ile bilgi ve materyaller hakkında öğretmenleri bilgilendirmek, danışmanın görevidir. Danışman öğretmene test sonuçlarını ve toplanan diğer bilgi çeşitlerinin yorumlanmasında da yardım eder.
Konferansı yönlendirme: psikolojik danışman, belli konferans konularını hazırlar, dağıtır ve tartışmaları yönetir. Bu konular, ergenlik dönemi sorunları, meslek seçiminin önemi vb. olabilir. Bu etkinlikler, öğrencilere, öğretmenlere ya da anne-babalara yönelik olabilir.
Bir bilgilendirme merkezi hizmeti sağlama ve yönetme: Bilgi verme hizmetinin kalbi, kütüphane materyallerinin öğretmen ve öğrencilerce kullanımını sağlamaktadır.
Mesleki dayanışmayı sağlama: Danışman ‘ okul günleri’ düzenleyebilir. Burada meslek seçimi ile ya da bir meslekle ilgili olarak hazırlanan bir çok problemler, öğrencilerle ve danışmanla birlikte yeniden gözden geçirilebilir.
Sosyal gelişme için etkinlikler ve bilgi sağlama: Danışmanlar, öğrencilerin sosyal gelişme bilgisini kazanabilmeleri için gerekli literatürü sağlamalıdır. Çünkü, öğrencilerin uygun sosyal becerilerle etkili çalışma yöntemleri konusunda bilgi ve beceri geliştirmeleri gerekmektedir.
Değerlendirme ve izleme çalışmaları: değerlendirme ile, izlenen rehberlik çalışmalarının etkinliğini ve bu konuda ne kadar gelişme kaydedildiğinin belirlenmesi mümkün olur.
1- Öğrencilerin öğrenmelerinde motivasyonun önemi: okula yeni başlayan ya da önceden devam eden çocukların bir kısmı, okula bilgi açlığı ve öğrenme merakı ile gelirler. Yetenekli öğrencilere okullarda araştırma özgürlüğü sağlandığında, öğrenmeleri hızlanır, potansiyelleri doğrultusunda eğitsel planlar seçerek, okul ve yaşamda ilerler.
Ancak tüm çocuklar bu türden deneyimleri yaşayamamaktadır. Eğitsel amaçları yönlendirilmeden okula gelen çocuklar, diğer çocuklar gibi bilgi ile başarılı olma yaşantısı arasında ilişki kuramamaktadır. Özellikle avantajsız çevrelerden okula gelen çocukların okulda ki durumları farklıdır.
Okullarda, akademik yeteneği güçlü olan öğrencilerin özel bir dikkate ihtiyaçları olmadığı düşünülür. Çünkü onlar uygun program ve öğretimi sağlayan planlar olmadan da başarılı olmaktadır.
2- Düzeltici öğretim etkiliği: Okulda başarılı olamayan, gelecek olanakları için plan yapmayı ve motive etmeyi sağlayamayan avantajsız ev ortamlarından gelen öğrencilere ‘ düzeltici eğitim desenleri’ sunmak için çaba harcanmalıdır. Bu durumda öğrencilerinin gelecekte ki amaçları araştırılmalı ve en az şanslı olanlar için başarılı kariyer gelişimine doğru yönlendirme yapılmalıdır.
Kapsamlı okul danışmanı programının amacı, okul yılları boyunca, öğrencilere uygun öğrenme etkinlikleri sunmak, bireysel eğitim planlarını desenlemek ve uygun kariyer araştırmasını yapmalarına yardım etmek olmalıdır.
3- Danışmanın öğrenciyi savunucu etkinlikleri: Okul danışmanlarının önemli bir sorumluluğu da okulun yönetici ve öğretmenlerine karşı, tüm öğrencilerin eğitsel ve kariyer gelişimlerine sahip çıkmaktır. Okul danışmanları öğrencilerle değerlendirme ilişkisi içinde olmadıklarından, okul ya da program oryantasyonu olmak yerine, daha fazla ‘ öğrenci ortasyolu’ gibi görünmektedirler.
4- Danışmanın eğitsel rehberlik açısından müşavirlik rolü: Okul danışmanları müşavirlik hizmetlerini şu yollarla yerine getirirler.
§ Öğrencileri, uygun öğretim programlarının içine yerleştirmek,
§ Ana baba, öğretmen ve yöneticilerle, birey olarak öğrencileri eğitsel gelişmeleri hakkında danışmanlık yapmak.
Okul danışmanı tarafından yerine getirilen öğrenciyi savunuculuk rolü, özellikle öğrencinin desteklenmesini gerektirir. Okulda ki öğrenciler, ana-babalar ve öğretmenlere sağlanan her hizmetin amacı, öğrenciye uygun bir öğrenme atmosferi sağlayarak, akademik başarısını arttırmak olmalıdır.
KAY:eğitimde rehberlik ve psikolojik danışman
Meslek seçiminin karmaşıklığını anlamak için, bireyde kapsamlı bir anlayış oluşturmak gerekmektedir. Meslek seçimi sürecinde, kararın devreye girmesinden önce, bireyin toplumda meslek pozisyonu açısından deneyimi olduğunu belirtmek gerekir. Bu görüşe göre mesleğe yönlendirme, dolaysız ve dolaylı olarak ortaya çıkar.
v Dolaysız yönlendirme: hizmete yönelik olan eğitim ve meslek olanaklarına geçişte, yer alan toplumsal kontrolden oluşur.
1- Toplumsal yapıya, sayı ve türe bağlı olarak, meslek kursları ve mesleki olanaklar sınırlanır. Mesleği seçen çoğu bireyler, objektif olanakların eksikliği nedeniyle mesleki arzularını yerine getirmezler.
2- Meslek kurs ve olanaklarına geçiş, formal ve informal nitelikte ve kesinlikle kullanılabilir, kurallar altında alınmıştır.
§ Formal kurallar: Diploma ile sonuçlanan kurs ve meslekler çerçevesinde ele alınmaktadır. Güzellik uzmanı, laborant, hasta bakıcı vb. olmak amacıyla, meslek arayanlara yönelik olarak düzenlenir.
§ İnformal yönlendirmeler: Aileye ait olma, firmada çalışır olma, gibi farklı bir bilinçlenme içermektedir. İşletme sahibinin ailesinden gelmek ya da , ana-babasının o işletmede çalışan bir eleman olması gibi etmenlerdir.
v Dolaylı yönlendirmeler: Yetişkinin belirli hedef, norm ve bilgileri üstlendiği sosyalizasyon süreçleri ile kendini gösterir. Bunlar, meslek çevresine dahil olan ve meslek nüvesinde ki davranışa uyumlu olan bilgilerdir.
Psikolojik danışmanların endüstrileşmiş ülkelerde ki görevleri, toplumun avukatı olma gibi bir özellik göstermektedir. Gelişim kavramları çalışmaları, farklı yaşam aşamalarına göre, zamansal boyut ve bölümler içinde mesleki gelişimi konu ederler. Bireylerin kişilik özellikleri ne kadar sağlamlaşmış ise, onların o kadar eğitilmiş oldukları, aynı zamanda gerçeğe uyum yapabildikleri gelişim kuramları modellerinde ifade edilmiş ve şemalaştırılmıştır. Gelişim kavramları çalışmalarında, bireyin hangi düşünce, yetenek ve becerisinin meslek seçim aşamasına etki edeceği soru üzerine sistematik çalışmalar yapılmaktadır. Bu sorunun yanıtı ise meslek seçim testlerini ortaya çıkarmaktadır.
KAYNAKÇA:
ÖZOĞLU, Süleyman çetin psikolojik ve rehberlik , turan yayınevi ANKARA 1997
TAN Prof. Dr. Hasan , psikolojik danışmanlık ve rehberlik , MEB. YAYINEVİ, İST. 1992
BAKIRCIOĞLU , Rasim ,rehberlik ve psikolojik danışmanlık, turhan yayınevi ANKARA 1994
KEPÇECİOĞLU , M psikolojik rehberlik ve danışmanlık , (Özdemir ofset) ANKARA 1996