Topic: Hizmet Birimleri

Okullarda Rehberlik Hizmet Birimleri

Bilgi Verme Hizmetleri 0

Bu birimin hizmetlerine, bilgi toplama ve yayma hizmetleri de denir. Bu birim, gereksinim duydukları konularda öğrencileri aydınlatmak için, önce bilgi toplamakta sonra da bunları öğrencilere ulaştırmaktadır. (Bakırcıoğlu, 1994, s.235).

Öğrenciler eğitim yaşantıları süresince birtakım bilgilere ihtiyaç duyarlar. Öğrencilerin ihtiyaç duydukları bilgiler eğitsel, mesleki ve kişisel sosyal alalarla ilgili bilgilerdir. Ayrıca çeşitli tekniklerle öğrenciler hakkında toplanan bilgilerin öğrencilere aktarılması rehberliğin bilgi verme hizmet alanında yer almaktadır.

Eğitsel bilgi, öğrencilerin bulundukları eğitim programı ve gidebilecekleri üst eğitim kurumları hakkındaki bilgilerden oluşur. Eğitsel bilgiler vermenin amacı, öğrencilerin ilgi ve yetenekleri doğrultusunda bir eğitim programına yönelmeleri ve bunda başarılı olmalarıdır. Öğrenciler eğer bu konuda kendileri için açık olan olanakların neler olduğunu bilmezlerse eğitim programları seçiminde uygun kararlar veremezler. Öğrencilerin kendilerini geliştirebilecekleri uygun kararlar vermelerini sağlamak için bulundukları eğitim programının içeriği, alanlar, zorunlu ve seçimlik dersler, ders dışı eğitsel etkinlikler hakkında bilgi sahibi olmalarını sağlamak gerekir. Ayrıca bir eğitim kurumundan mezun olmak üzere olan son sınıftaki öğrencilere gidebilecekleri okullar ve kendilerini geliştirebilecekleri olanaklar tanıtmakta yarar vardır. Üst eğitim kurumları hakkında bilgi edinmenin çeşitli yolları vardır. Bunların bir kısmı aşağıda belirtilmiştir: (Can, 2002, s.60)

Eğitim kurumlarını ziyaret etme,

Okul inceleme çalışmaları,

Eğitim kurumlarını tanıtıcı broşürleri-kitapları inceleme,

Bilgi sahibi edinilmek istenen okuldan bir öğretmenin tanıtım yapmak üzere sınıfa davet edilmesi,

Okullara-sınavlara başvuru kılavuzlarının incelenmesi,

Kurumlarla ilgili basın yayında yer alan bilgilerin arşivlenmesi ,

İlgili kurumların internetteki tanıtıcı sitelere ulaşarak bilgiler alınabilir.(Can, 2002, s.s.60,61).

Öğrencilerin ihtiyaç duydukları diğer bilgi alanı meslekler hakkındaki bilgilerdir. Öğrencilerin kendi ilgi, yetenek ve kişiliklerine uygun bir mesleği yardım etmek okullardaki rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin amaçlarından biridir. Öğrencilerin kendilerine uygun bir meslek seçmelerine için sahip oldukları özellikleri bilmenin yanında yönelmeyi düşündükleri meslekler hakkında ayrıntılı olarak bilgi sahibi olması mümkün değildir. Öğrencilere bir mesleği incelerken hangi bilgileri nasıl edinecekleri konusunda bilgilendirilmesi ve yönlendirilmesi yeterlidir. Öğrencilerin meslekler hakkında bilgi edinmelerinin bazı yolları şunlardır:

Öğrencilerin ilgilendikleri mesleğin icra edildiği iş yerlerine ziyaretlerin yapılması,

İş yerinde yarı zamanlı çalışma,

Meslek elemanı yetiştiren kurumları ziyaret etme,

Öğrencilerden meslek incelme grupları oluşturma,

Yüksek öğretim programlarını ve meslekleri tanıtan kitaplara başvurma,

İş ve işçi bulma kurumunun meslekleri tanıtıcı kaynaklarını inceleme,

Meslek elemanları yetiştiren kurumları tanıtan yazılı ve görsel kaynaklara başvurma,

Öğrencilerin bilgi edinmek istedikleri mesleği icra eden bir meslek elemanını sınıfa davet etme,

Meslek odalarının veya derneklerin ilgili mesleği tanıtan yazılı ve görsel materyallerinin incelenmesi. (Can, 2002, s.61).

Öğrenciler kişisel ve sosyal gelişim açısından oldukça kritik kabul edilen bir gelişim aşamasındadırlar. Öğrencileri yaşadıkları değişim ve gelişmeler hakkında bilgilendirmek gelişimlerini destekleyici olacaktır. Ayrıca sosyal gelişim ve uyumlarını kolaylaştıracak; aile arkadaş ve diğer çevreleriyle ilişkilerini zenginleştirecek kişiler arası ilişkilere yönelik bilgiler verebiliriz. Bu bilgiler yeterliliği ölçüsünde sınıf rehber öğretmeleri ve psikolojik danışmanlar tarafından verilebilir. Ayrıca verilecek bilgi oranıyla ilgili bir uzman okula davet edilerek öğrencilerin bilgilenmeleri sağlanabilir. Bunun yanında öğrencilere konuyla ilgili eğitsel kitapları okumalarını ve filmleri izlemelerini önermek öğrencilerin bilgi edinmelerini sağlayan bir diğer yoldur. (Can,2002, s.s. 61,62).

Bilgi Toplama ve Yayma Hizmetleriyle Öğrencilere Neler Kazandırılıyor?

Zamanı iyi kullanma, verimli çalışma ve tam öğrenme yollarını kavrıyorlar. Bunun sonucunda, kendilerine özgü, verimli bir çalıma ve tam öğrenme biçimi geliştiriyorlar.

Öğrenmenin içsel ve dışsal koşullarını tanıyorlar.

Okuma ve öğrenme güçlüklerini ve bunları ortadan kaldırma yollarını öğreniyorlar.

Not tutma, not alma ve özet çıkarma tekniklerini kavrıyorlar.

Ders ve yardımcı ders kitabı, sözlük, ansiklopedi, atlas gibi kaynaklardan en iyi biçimde yararlanma konusunda bilgilenmiş oluyorlar.

Bir konuyu öğrenmede, öğrenilen konuyu pekiştirmede izlenecek etkin yolları tanıyorlar.

Doğru, hızlı, anlamlı, sesli ve sessiz okuma becerisi kazanıyorlar.

Okul programlarının; programlar arası yatay ve dikey geçiş koşullarını, üst okulları öğreniyorlar.

Bireyin kişilik gelişimine, toplumsal kurallara ilişkin bilgiler ediniyor ve bunları kullanıyorlar.

Okulun ve çevrenin öğrenim olanaklarından, en iyi biçimde yararlanıyorlar.

Okulun ve çevrenin yaşam koşullarına uyum sağlıyorlar.

İş ve meslekleri tanıyor, kendilerine uygun iş ve meslek seçme olanağını elde ediyorlar. ( Bakırcıoğlu, 1994, s.s. 238,239).

Öğrenciyi Tanıma Hizmetleri 0

Öğrenciyi tanıma hizmetleri bir okulda sunulan rehberlik hizmetleri içinde önemli bir yer tutmaktadır. Çünkü öğrencilere etkili biçimde yardımcı olmak için onların birtakım özelliklerini tanımak ve nelere ihtiyaçlarının olduğunu bilmek gerekir. Öğrenciyi tanıma etkinliklerinden elde edilen bilgiler diğer rehberlik etkinliklerine yön verir. Zira, rehberlik programı hazırlamada ve plan oluşturmada dikkate alınan ölçütlerden biri öğrencilerin özellikleri ve ihtiyaçlarıdır. Ayrıca bu bilgiler öğrencilere aktarıldığı sürece öğrenciler kendileri hakkında daha geniş bilgi sahibi olurlar. Böylece “ bireyin kendini tanıması “ işlevi de yerine getirilmiş olur. ( Can,2000, s.57).

Bireyi Tanıma Hizmetleri ile İlgili Bazı Temel Anlayışlar:

Bireyleri tanımanın tek amacı ve gereği onların kendilerin, tanımalarına yardımcı olmaktır.

Okullarda tanıma hizmetleri tüm öğrenicileri kapsamalıdır.

Öğrencileri tanıma hizmetleri mutlaka takım halinde birlikte çalışmayı gerektir.

Öğrencileri tanıma hizmetleri süreklidir. (Kepçeoğlu, 1996, s.104).

Tanıma hizmetleri ile bireyler hakkında toplanan bilgiler objektif, geçerli ve güvenilir olmalıdır.

Bireyi tanıma hizmetlerinde kullanılan psikolojik ölçme araçlarından elde edilen sonuçları çok dikkatli kullanmak gerekir. (Kepçeoğlu, 1996, s.105).

Okullarda öğrenciler hakkında çeşitli teknik ve araçlarla parça parça toplanan bilgiler, bir bütünlük içinde sınıflandırılmalı, özetlenmeli, öğrencilerle paylaşmak ve gerektiğinde diğer ilgililere sunmak üzere dosyalanmalıdır.

Okullarda öğrenciler hakkında toplanan, özel ve gizli olmayan genel bilgilerden öğrencilerin yanı sıra öğretmenlerin, yöneticilerin ve hatta velilerin de yararlanması sağlanmalıdır.

Bireyleri tanıma hizmetleri sürdürülürken mesleki etik kurallara mutlaka uyulmalıdır. (Kepçeoğlu, 1996,s.106).

Tanıma hizmetlerinde bireylerin bütün yönleri ile tanınması bir ilke olarak benimsenmelidir. (Kepçeoğlu,1996, s.107).

Bireyleri Tanımada Bilgi Toplama Alanları

Kişisel Bilgiler

Aile ve ev durumu

Sağlık ve fiziksel durumu

Yetenekler

İlgiler

Kişilik özellikleri

Akademik durum

Çevre. (Can, 2002, s.s. 57-59).

Öğrencilere ait toplanan bu bilgiler sistemli ve düzenli şekilde bir dosyaya kaydedilir. Bu bilgilerin çoğu gizlilik düzeyi yüksek olan bilgilerdir. Bu bilgiler ancak öğrencilerin bilgisi ve izni ile öğrencilerin yararına olmak koşuluyla üçüncü kişilere verilebilir. Okul psikolojik danışmanı, sınıf rehber öğretmeni ve okul yönetimi bu bilgilerin gizliliğini sağlamakla yükümlüdürler. (Can, 2002, s. 59).

Öğrencileri tanımada kullanılan çeşitli teknikler vardır. Bunların bir kısmı dışarıdan bilgi toplamaya dayalı olan test, gözlem, dereceleme ölçekleri, olay kadı gibi tekniklerdir. Bir kısmı da öğrencinin kendisini ve çevresini nasıl algılayıp yorumladığını anlamamıza yardımcı olan görüşme, otobiyografi, sosyometri, kimdir bu tekniği gibi tekniklerdir. Bu tekniklerin bir kısmı öğrenciyi tanımak için öğretmenler tarafından kullanılabilir. Öğretmenler, kullanımı uzmanlık gerektirmeyen, kısa süreli bir eğitimle kullanımı öğrenilebilen tanıma tekniklerinden yararlanabilirler. Öğretmenler tanıma tekniklerini kullanırken psikolojik danışman ile işbirliği içinde olmalı ve onun yardımına başvurmalıdır. (Can,2002, s.60).

Yeni Duruma – Ortama Alıştırma (Oryantasyon) Hizmetleri 0

Psikolojik danışma ve rehberlikte alıştırma-oryantasyon hizmetleri öğrencilere okulu ve okulda bulunan olanakları tanıtmak amacı ile düzenlenen çalışmaları kapsar. Öğrencilere okulu ve okulda bulunan olanakları hatta yakın çevreyi tanıtmak, okul yöneticileri başta olmak üzere okuldaki tüm personeli ilgilendiren bir sorumluluktur. Bu açıdan, alıştırma-oryantasyon hizmetleri günümüzde, çoğu zaman psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri içinde inceleme konusu yapılmaz. Ancak ülkemizde durum biraz farklıdır. Okullarımızda gerek okul yönetimi gerekse psikolojik danışma ve rehberlik örgütü tarafından bu tür tanıtma hizmetleri önemle ele alınmamaktadır. Böyle bir uygulama henüz gelenek durumuna getirilmemiştir. Öğrencilerin gelişimine yaptığı katkının öneminden dolayı, işbirliği içinde sürdürülse bile, okullarda alıştırma-oryantasyon hizmetlerini şimdilik psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri içinde ele almak ; böylece bu hizmetlerin tüm okullarda benimsenerek yaygınlaşmasına çaba göstermek daha uygun bir yol olacaktır, ( Kepçeoğlu,1996, s.s.118,119).Her okul düzeyi için geçerli olmak üzere, okulu ve yakın çevreyi, okulda ve yakın çevrede bulunan olanakları iyi tanıyan ve bunları kullanan öğrencilerin daha üstün bir gelişme gösterdikleri anlaşılmıştır. Yapılan araştırmalar, okulda ve yakın çevrede kendilerine açık bulunan her çeşit fırsat ve olanaklardan yararlanan öğrencilerin daha başarılı olduklarını doğrulamaktadır. Bu bakımdan her okulda oryantasyon-alıştırma hizmetlerine önem vermek gerekir. (Kepçeoğlu,1996,s.119).

Yeni duruma-ortam alıştırma kapsamında verilecek bilgiler aşağıdaki gibi başlıklarda toplanabilir. (Can,2002,s.55).

Okulun kısa bir tarihçesi ve gelişimi, öğretmen ve öğrenci durumu, uygulanan

program türleri hakkında bilgi verme: Genellikle bu tür bilgiler okulun açıldığı ilk gündeki kısa bir açılış konuşmasında okul müdürü veya müdür yardımcısı tarafından verilebilir.

Okulun fiziksel durumu hakkındaki bilgi verme: Okuldaki derslikler, kütüphane, spor salonu, yemek salonu-kantin, öğrencilerin yararlanabilecekleri açık alanlar, müdür ve müdür yardımcılarının odaları,öğretmenler odası, rehberlik ve psikolojik danışma servisi vs. birimlerin tanıtılması bu grupta yer alır. Sınıf rehber öğretmenleri, sorumlu oldukları öğrenci grubuna sınıfta bu birimler hakkında kısa bir bilgi verdikten sonra onlarla beraber bu birimleri gezerek tanıtımlara devem edebilir. Okul içinde yapılacak kısa bir gezi, öğrencilerin birimlerin nerede oldukları, birimlerde görevlilerin kim olduğu ve bunlardan nasıl yararlanacakları konusunda doğrudan bilgi almalarını sağlamaktadır.

Okulun eğitim programı hakkında bilgi verme: Sınıf rehber öğretmenleri okulun

amacı ve uygulanan programın niteliği, okulda yürütülen eğitim programlarının türleri, alanlar, zorunlu ve seçmeli dersler, programlar arası geçiş durumu ve koşulları, haftalık ders programı hakkındaki bilgileri sorumlu oldukları öğrencilere sınıf ortamında verebilirler. Bu bilgiler doğrultusunda öğrenciler kendilerine bir eğitsel plan hazırlarlar. Okulun eğitsel olanakları tanıtılırken öğrencilerden çok sayıda soru gelebilir ve sorular genelde öğrencilerin amaçlarını okulun olanakları çerçevesinde gerçekleştirilmesiyle ilgili olur. Öğretmen bu durumda hassas davranmalı, konuyla ilgili eksik bilgi bırakmamalı ve örencileri sınırlı bilgi ile yönlendirmekten kaçınmalıdır.

Ders dışı etkinlikler hakkında bilgi verme: Okullarda etkinlik gösteren eğitsel kollar ve uğraş alanları, okula bağlı kuruluşlar, spor etkinlikleri, okul gazetesi, okul içi ve okullar arası yarışmalar, müzik-tiyatro grubu gibi konular bu grupta yer alır. Öğrenciler bu olanaklar aracılığıyla boş zamanlarını daha etkili şekilde değerlendirirler ve yeteneklerini geliştirme olanağı bulurlar.

Okul kuralları hakkında bilgi verme: Ülkedeki tüm öğrencilerin uymakla yükümlü oldukları kurallar olduğu gibi ayrıca her okulda öğrencilerin uymaları beklenen okulun kendisine ait kurallar vardır. Öğrencilerin okula giriş ve çıkış saatleri, okulun birimlerinin ve araç-gereçlerinin kullanılmasındaki kurallar, başarının değerlendirilmesi, ders ve sınıf geçme ile ilgili yönetmelikler, gibi konularda bilgi vermek öğrencilerin istenmeyen davranışlar göstermelerini azaltır. (Can,2002,s.56).

Okuldaki psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerinin tanıtılması: Okullarda sunulan rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri hakkındaki bilgiler okuldaki psikolojik danışman tarafından verilirse daha yararlı olur. Hem hizmetleri kapsamlı olarak tanıtmak hem de öğrencilerin bu hizmetlerden yararlanmaya istekli olmalarını sağlamak açısından psikolojik danışmanın sınıflara girerek bilgileri sunması gerekir. Böyle bir yaklaşım öğrencilerde psikolojik danışmana aşinalığı-tanıdıklığı sağlayacağı gibi psikolojik danışmanın kolay ulaşılabilir bir kişi olduğu algısının oluşmasına da katkıda bulunacaktır. (Can,2002,s.s.56,57).

Okul çevresi hakkında bilgi: Öğrencilerin gereksinimlerinin bir kısmı okulun çevresindeki birimlerden karşılanabilecek gereksinimlerdir. Okulun yakın çevresindeki beslenme, barınma ve alış-veriş olanakları, yararlanabilecekleri okullar ve diğer kurumlar, sağlık,spor ve kültürel merkezler, dinlenme, ulaşım olanakları ve yakın çevreden yararlanırken dikkat edilecek önemli noktalar ve varsa bazı tehlikeler hakkında öğrencilere bilgiler vermek yararlıdır. (Can,2002, s.57).

Okula ve yeni durumlara alıştırma hizmetlerini, okulun ilk sınıfındakiler olmak üzere, sınıf rehber öğretmenleri vermektedir. Sınıf rehber öğretmenlerinin, bu hizmetlerin planlanışı ve yerine getirilişinde rehber öğretmenden yararlanmaları gerekmektedir. (Bakırcıoğlu, 1994, s.234).

Oryantasyon hizmetleri öğrencilerin okula uyumunu kolaylaştırdığı gibi okulun hizmetlerinden yüksek düzeyde yarar sağlanmasını ve problemle karşılaşılmasını önler. Yeni duruma-ortama alıştırma hizmetlerinin uyum sağlayıcı ve koruyucu işlevinin olduğu söylenebilir. Bu hizmetlerin bir kısmına eski öğrenciler de gereksinim duyabilir. Hizmetler daha çok toplu biçimde ve bilgi verme şeklinde sunulur. Genellikle eğitim-öğretim yılının başladığı ilk günlerde bu hizmetler verilir. Fakat eğitim-öğretim yılı başladıktan sonra olabilecek herhangi bir gelişme ya da değişiklik hiç vakit geçirilmeden öğrencilere duyurulmalıdır. Okula yeni kayıt yaptıran öğrencilerin bu tür hizmetlere daha çok gereksinimi vardır. Bu hizmetlerin bir kısmına eski öğrenciler de gereksinim duyabilir. Hizmetlerin bir kısmı da velilere yönelik olabilir. ( Can, 2002, s.55).