Topic: Kuramsal Yaklaşımlar

mesleki gelişime kuramsal yaklaşımlar

Donald E. Super’in Benlik Kavramı Kuramı 0

donald-e-superin-benlik-kavrami-kurami

Donald E. Super’in Benlik Kavramı Kuramı

Öz Kavramı – Öz Kavramları Sistemi ( Benlik Tasarımı )

Öz insanın doğuştan getirdiği, yaşamını sürdürebilmesi için gerekli davranışları kazanabilme gizil gücünü ifade eder.

Öz kavramı ise, kişinin özü ile ilgili algılarının bütünleştirilmesi, sistemlendirilmesi ve adlandırılmasıdır.

Öz Kavramının Boyutları

Belli bir özelliğe ilişkin kavramın boyutları şunlardır:

1- Açıklık: Öz kavramının açıklığı, bir özelliğin farkında olma derecesini, özelliğin kesinlik derecesini gösterir. (daha&helliip;)

Bandura’ya Göre Mesleki Gelişim(Sosyal Bilişsel Kuram) 0

Bandura’nın geliştirmiş olduğu sosyal öğrenme kuramı eğitim psikolojisinde ve sosyal psikolojide oldukça sık kullanılan bir kuramdır. İlk başlarda sosyal öğrenme kuramı olarak adlandırdığı çalışmalarını daha sonra geliştirerek,kuramın adını sosyal bilişsel kurak olarak değiştirmiştir.

Bandura’ya göre birçok insan davranışı modeli gözlemleme yoluyla öğrenilir. Diğerleri gözlenirken,davranışın nasıl yapıldığı ve davranış ile ilgili krallar kodlanır.bu kodlar daha sonra davranış meydana getirilirken rehberlik eder. Bu tür davranış değişikliklerinin oluşumu özellikle çocukların davranışlarından rahatlıkla gözlenebilir. Bandura uyarıcı ile davranış arasındaki ilişkiyi açıklarken zihinsel süreçlerin ve bilişsel yapının önemine değinmiştir. 1970 li yıllardaki ilk çalışmalarında Bandura sosyal öğrenme teorisini açılarken gözlemciyi hareketsiz bir kamera yada kaset çalar olmadığını aksine,hareket eden sınıflandırmalar yapabilen,tercilerde bulunabilen bir kimse olarak tanımlamıştır. Daha sonra biliş üzerine çalışmalarını yoğunlaştırmış ve kuramın adını “Sosyal Bilişsel Kuram” olarak değiştirmiştir.

Bandura’nın sosyal öğrenme kuramında sosyal etki kavramı önemli bir role sahiptir. Ancak Bandura bireyin davranışlarının nedenlerini açıklarken,sosyal faktörlerin etkisini tek yönlü olarak ileri sürmemiştir. Onun tezinin temelini üçlü karşılıklı belirleyiciler oluşturmaktadır. Bunlar birey,çevre ve davranış üçgenidir. Bu üç özellik birbirini karşılıklı olarak etkiler Bandura’ya göre kişi ve çevre faktörü birbirinden bağımsız değillerdir. Her bir faktör diğerini sürekli olarak etkilemektedir. Kişi çevresini yaratır,değiştirir bazende yok eder. Dolayısıyla çevre şartlarındaki bu değişiklikler davranışı ve gelecek yaşamlarını da değiştirebilecek etkiye sahiptir.

Bandura ayrıca sosyo-kültürel çevrenin gelişiminde önemli bir etkisi olduğunu vurgulamaktadır. Psiko-sosyal faktörler,bireyin gelişiminde ve farklı kişisel özelliklerin kazanılmasında baskın bir rol oynamaktadır. Yakın sosyal çevre bireyin davranışlarında etkili olmakla birlikte, kitle iletişim araçları, kültürel kurumlar ve diğer uzak sosyal çevrede bireyin davranışlarında etkili olmaktadır.

Kendini Yetkin Görme , mesleki rehberlik ve danışmanlık hizmetlerinde,üzerinde ayrıntılı bir şekilde durulan önemli bir kavram olarak karşımıza çıkmaktadır. Yetkinlik bireylerin mesleki aktivitelerini anlamada,kariyer gelişimlerini açıklamada önemli bir kavramdır.Bandura yetkinliği, bireyin belli bir davranışı göstermek için gerekli etkinlikleri düzenleme ve başarılı bir şekilde yapma kapasitesine ilişkin kendi yargıları şeklinde tanımlamıştır. Yani kendini yetkin görme bireyin gelecekte karşılaşabileceği güç durumların üstesinden gelmede ne derece başarılı olabileceğine ilişkin kendi hakkındaki yargısı,inancıdır.

Yetkinlik, bireyin becerilerinin bir fonksiyonu değildir.bireyin becerisini kullanarak yapabildiklerine ve daha neler yapabileceğine ilişkin yargılarının bir ürünüdür. Yetkinlik bireyin farklı durumlarla baş etme belli bir etkinliği başarma yeteneğine kapasitesine ilişkin inancıdır.

1970’li yıllardan sonra mesleki rehberlik çalışma ve uygulamalarında yararlanılmakta olan sosyal bilişsel kuram bireylerin mesleki gelişim ve davranışlarını açıklamakta önemli bir güce sahiptir. Bandura tarafından geliştirilen sosyal bilişsel kuramda bireyin davranışları açılanırken bilişsel yapılar ile davranışlar arasındaki ilişki incelenmiştir.görülmüştür ki bireyin mesleki gelişim mesleki tercihleri ve karar verme sürecinin açıklanmasında yetkinlik beklentisi kavramı önemli bir yer tutmaktadır. (Özoğlu, 1997, 95-101)

Holland’a Göre Mesleki Gelişim 0

holland-mesleki-gelisim

Holland mesleki gelişim ve meslek seçimi konularında yapmış olduğu çalışmalarda mesleki gelişim alanında tanınmış popüler bir isimdir. 1959 yılından bu yana yapmış olduğu çalışmalarda meslek seçiminin,bireyin kişiliği ile çevresinin uyumu sonucu gerçekleştiğini belirtmiş ve kişilik kuramı olarak biline kendi mesleki rehberlik kuramını ortaya koymuştur.aslında Holland’ın kuramı bir özellik kavramı olarakta görülebilir. Çünkü,Holland’ın kuramında kişiler özellikleri bakımından 6 gruba,yine yaşadıkları çevrede aynı şekilde 6 gruba ayrılmaktadır.

Holland’a göre kişilik özellikleriyle mesleki yönelişler,diğer bir deyişle,meslekler arasında karşılıklı bir ilişki vardır. Bu kuram,kişilik dinamiği ile mesleklerin yürütüldüğü çevre veya mesleklerin gerektirdiği etkinlikler arasındaki ilişkiye dayanır. Meslek seçimi kişinin yansıması,bireyin çevreyle ilişkisinde benimsediği uyum yönteminin bir mesleki etkinlik alanında ifadesini bulmasıdır. Holland 6 kişilik tipi ve buna uygun 6 tür mesleki çevre tanımlamıştır. Bunlar;

1. Gerçekçi

2. Araştırıcı

3. Sosyal

4. Girişimci

5. Geleneksel

6. Sanatçı

Holland,kuramını geliştirirken şu temel ilkeleri benimsemiştir:

1. Meslek seçimi kişiliğin ifadesidir.

2. İlgi envanterleri aynı zamanda kişilik envanterleridir.

3. Mesleki kalıplar güvenilir ve önemli psikolojik ve sosyolojik anlama sahiptir

4. Bir mesleğin üyeleri benzer kişilik özelliklerine ve öz geçmişe sahiptir.

5. Bir meslek grubundaki insanlar birbirlerine benzedikleri için birçok uyarıcıya ve soruna benzer şekilde tepkide bulunurlar.

6. Mesleki doyum,meslekte karar kılma ve başarılı olma,bireyin kişiliği ile bulunduğu çevre arasındaki bağdaşıma bağlıdır.