Category Archives: Mesleki Rehberlik

Mesleki Rehberlik

meslek_olgunlugu

Meslek Olgunluğu

Meslek Olgunluğu

Meslek gelişimi ve meslek gelişimi görevleri kavramları doğal olarak meslek olgunluğu kavramını ortaya çıkarmıştır.

Super ve Overstreet, meslek gelişimi kuramında meslek olgunluğunu sınamak için, aşağıdaki meslek olgunluğu boyutlarını geliştirmişlerdir.

1. Boyut- Meslek seçimine yöneliş

1-1. Seçme konusuyla ilgilenme
1-2. Meslek seçimine yönelişte kaynakları kullanma

2. Boyut- Meslek hakkında bilgi toplama , planlar yapma Continue reading

john_krumboltz

John Kurumboltz’ un Sosyal Öğrenme Kuramı

John Kurumboltz’ un Sosyal Öğrenme Kuramı

Meslek seçimi ve gelişimi konusunda davranışsal yaklaşımı ortaya koyan öncü John Krumboltz’ dur.
Krumboltz, meslek seçimi kuramında, sosyal öğrenme kuramını ortaya koyan Albert Bandura’ dan etkilenmiştir.

Meslek Kararını Vermeyi Etkileyen Etkenler

İnsanların mesleki kararları, genetik etmenler, çevresel koşullar, öğrenme yaşantıları ve performans becerilerinin birbirleriyle etkileşiminden etkilenir. Krumboltz ve arkadaşlarının belirlediği mesleki karar vermeye etki eden dört etmen görülmektedir. Her bir karar verme noktasında çeşitli karar seçenekleri bulunmaktadır ve karar alındığında bu karar daha sonraki kararlardaki seçenekleri arttırır veya azaltır. Continue reading

Mesleki Rehberlik Hizmetlerinde Göz Önünde Tutulması Gereken Noktalar

Parsons’un bir meslek seçimi adlı kitabında açıkladığı ilke ve yöntemlere dayanan özellik-faktör yaklaşımı mesleki rehberlik hizmetlerinde halen güncelliğini koruyan bir yaklaşımdır.bu yaklaşım,mesleki rehberliği, bireylere onların ilgi, yetenek vb. özellikleri ile mesleklerin gerekleri arasındaki uyumun bir fonksiyonu olarak ele alıyordu.bu kurama göre mesleki rehberlik hizmetleri üç aşamada gerçekleşmektedir.

1.Basamak: öğrenciyi tanıma

Bir bütün olarak psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerinde öğrencileri tanıma çalışmalarının en belirgin amacı onların kendilerini daha iyi tanımalarına yardımcı olmaktır.mesleki rehberlik hizmetlerinde de bireyin kişisel, sosyal ve psikolojik gibi bir takım faktörlerin bilinmesi, bu hizmetlerin sağlıklı bir şekilde yapılmasına temel teşkil eder. Mesleki rehberlik çalışmalarında öğrenciler hakkında ayrıntılı bilgi toplanması büyük önem arz etmektedir.

1.Bireyin fiziki özellikleri

· Cinsiyet, boy, yaş, ağırlık

· Bedensel özellikleri, özür durumu

· Sağlık durumu

· Gelişim özellikleri

· Görünüş, ses tonu

2.Bireyin kişilik özellikleri

· Zeka düzeyi

· Özel yetenekleri

· İlgileri, değer yargıları

· Mesleki değer yargılar

· İhtiyaçları, motivasyonu, amaçları

· İletişim becerileri

3. Akademik Özellikler

· Okuldaki genel başarı derecesi, başarılı ve başarısız olduğu dersler

· Boş zaman hobileri

· Okuldaki kol faaliyetleri, sosyal ve kültürel etkinliklere katılma durumu

· Çalışma tarzı, alışkanlıkları, iş tecrübesi

4. Sosyolojik Özellikleri

· Ailenin sosyoekonomik durumu

· İkamet edilen yer

· Ailenin ihtiyacı

· İşi etkilemesi mümkün yaşantı ve tecrübeler

2. BASAMAK: MESLEKLERİN İNCELENMESİ

Mesleki rehberlikte mesleklerin incelenmesi, meslekler hakkında bilgilerin öğrencilere verilmesi oldukça kapsamlı ve birtakım tekniklerin kullanılmasını gerektiren sürekli bir iştir. Çünkü birey kendini ne kadar iyi tanırsa tanısın meslekler hakkında doğru ve yeterli bir bilgiye sahip değilse uygun bir meslek seçimi yapamaz. Girilebilecek mesleklerin çok sayıda olması mesleklerin incelenmesinde önemli güçlükler getirmektedir. Yine meslek sayısının fazla olması nedeniyle mesleklerin gerektirdiği yetenek ve kişilik özelliklerinin neler olduğu da açıkça bilinmemektedir.

Meslekler hakkında bilgi toplanırken şu özelliklere dikkat edilmelidir.

ü Mesleğin esasını oluşturan işin özellikleri nelerdir?

ü Çalışma ortamı ve koşulları

ü Çalışanda aranan bireysel özellikler

ü Mesleğe giriş nasıl olmaktadır?

ü Meslekte ilerleme ve kazanç durumu

ü Meslekte personel ihtiyacı nasıldır?

Meslekler hakkında elde edilecek bilgiler bireyin ve mesleğin özelliğine göre değişiklik gösterebilecektir. Bu nedenle yukarıda verilen mesleki bilgi toplanırken dikkat edilmesi gereken özellikler, gerektiğinde daraltılıp genişletilebilir. Aşağıda meslekler hakkında bilgilerin nerelerden ve nasıl toplanacağına ilişkin açıklamalara yer verileceklerdir.

ü Mesleklerle ilgili basılı malzemelerin toplanması

ü İş yerlerine yönelik incelemeler yapma

ü Meslek elemanları ile görüşme ya da konferanslar

ü İş tecrübesi olan kişilerden yararlanma

ü Öğrencileri gruplar halinde meslekleri incelemeye yönlendirme

ü Seminerler

ü İş kurumu gibi kuruluşların mesleki rehberlik merkezlerinden yararlanma

ü Bilgisayar ve internet üzerinden meslekler hakkında bilgi toplama

3.BASAMAK: BİREYİN KİŞİSEL ÖZELLİKLERİ İLE MESLEKLERİN GEREKTİRDİĞİ ÖZELLİKLER ARASINDA İLİŞKİ KURMA KARAR VERME

Mesleki rehberlik hizmetlerinde son aşama ise bireyin kişisel özellikleri ile mesleklerin gerektirdiği özellikler arasında ilişki kurularak, bireylerin uygun mesleki kararlar vermelerine yardımcı olmak gelmektedir. Bu karar verme bireyin hak ve sorumlulukları dikkate alınarak, her zaman için bireye bırakılmalıdır. Meslek seçimi ve gelişimi zaman içinde oluşan bir süreçtir. Bireyin değişen kişilik özellikleri ve mesleklerde meydana gelen değişimler, bireyle meslek arasında bağ kurmayı her zaman güçleştirmektedir. Bu nedenle özellikle eğitim öğretim kurumları içerisinde bir seçim yapma aşamasında ki bireyler için mesleki rehberlik hizmetleri aktif olarak uygulanmalıdır. (Bakırcıoğlu, 1994, 72-82).

MESLEKİ REHBERLİK VE YÖNELTME

Mesleki rehberlik ve yöneltme hizmetlerinin gelişimi incelendiğinde, yöneltme hizmetlerinin, iş dünyası ve serbest piyasa içinde yetişkin bireyler düzeyinde işe uygun kişilerin belirlenmesi ihtiyacından doğduğu ve okul dışında geliştiği görülmektedir. Ancak daha sonraları eğitim öğretim kurumları içerisinde mesleki rehberlik uygulamaları ve yönlendirme hizmetleri yaygın olarak verilmeye başlanmıştır. Bu nedenle yöneltme, bireyin eğitim alanı ya da mesleğe yönelmesine yardım etme anlamında kullanılmalıdır.

Gerek milli eğitim temel kanununda, gerekse milli eğitim şuralarında öğrencilerin ilgi, eğitim ve yetenekleri doğrultusunda ve ülkenin ihtiyaç ve koşulları dikkate alınarak üst öğrenime, iş ve meslek alanlarına yönlendirilmeleri rehberlik hizmetlerinden beklenen en önemli işlevlerinden olmuştur.

Aşağıda eğitim öğretim kurumları içerisinde yapılacak yönlendirme hizmetlerinde dikkate alınması gereken özellikler hakkında bilgi verilmiştir.

1. Öğrencinin yetenek ve başarı durumu

ü Öğrencinin farklı yıllarda elde ettiği akademik ortalama

ü En son yöneltmenin yapıldığı ya da bir önceki yıla ilişkin genel başarı ortalaması

ü Çeşitli derslerden elde edilen başarı ortalaması

ü Öğrencilerin yıllara göre farklı başarı durumu

ü Başarılı ya da başarısız olduğu dersler

ü Sınıf geçme ve kalma durumu

ü Öğrencinin öz geçmişi, iş meslek tecrübeleri

ü Sınıf öğretmenleri ve diğer öğretmenlerin görüşleri

2.Öğrencinin genel sağlık ve enerji düzeyi, beden yapısı, fiziki engelleri, güdüleri, değerleri, duygusal özellikleri, benlik tasarımı, geleceğe yönelik plan ve beklentiler.

3.Öğrencinin ilgilendiği konular

ü Boş zaman etkinliklerinde tercih ettiği konular

ü Uygulanacak olan ilgi testinin sonuçları

ü Öğretmenlerin ve ailenin öğrencinin ilgi alanları hakkındaki görüşleri

4.Öğrencinin özellikleri ile mesleğin ya da gidilecek eğitim programının özellikleri

ü Öğrencinin program, kol ve şube tercihi

ü Öğrencinin geleceğe yönelik yaşam planı ve beklentileri

ü İş ve mesleklerin niteliği ve geleceği

ü Seçilen eğitim programı sonunda girilebilecek iş ve eğitim programları

ü Seçilen eğitim programının parasal özellikleri, bursluluk ve yatılılık imkanları

ü Seçilecek mesleğin şu an ki ve gelecekteki olabilecek durumu nedir?

KAYNAKÇA

1-Özoğlu, Prof.Dr.Süleyman Çetin, Eğitimde Rehberlik ve Psikolojik Danışma, Anı Yayıncılık, Ankara, 1997

2-Kepçeoğlu, Prof.Dr.Muharrem, Psikolojik Danışma ve Rehberlik, Anı Yayıncılık, Ankara, 1994

3-Bakırcıoğlu, Rasim, Rehberlik ve Psikolojik Danışma, Turhan Kitabevi, Ankara, 1994

4-Kaya, Alim, Psikolojik Danışma Ve Rehberlik, Anı Yayıncılık, Ankara, 2004

CASVE Döngüsü

Bilgi işleme alanları piramidiKişinin kendisi hakkındaki bilgiler uygun bir meslek seçimi yapmak için gerekli olan bilgilerdir. Bireyin genel bir meslek seçiminde göz önüne aldığı değerler,ilgi alanları,yetenekleri ve kişisel özellikleri bu alanı temsil eder.karar verme becerileri bölümü,bilgi işleme alanları piramidinin orta kısmını ve CASVE döngüsü diye bilinen problem çözme ve karar verme sürecini içeriri.genel bir karar verme sürecini ve yapılması gerekenleri temsil etmektedir. CASVE döngüsü şu alt bölümlerden oluşmaktadır:iletişim,analiz,sentez,değerlendirme,uygulama.

CASVE DÖNGÜSÜ

a) İletişim: İletişim aşaması boyunca,dış veya iç ipuçlarının sonucunda bireyler mevcut durumlarıyla arzu ettikleri durum arasında bir boşluk olduğunun farkına varırlar.

b) Analiz : Analiz sürecinde bireyler problemlerinin zihinsel bir modelini yaratırlar.

c) Sentez: sentez aşamasında bireyler seçenekleri dolaylı bir şekilde inceleyip belirginleştirmeye çalışırlar.

d) Değerlendirme: değerlendirme aşamasında bireyler her seçeneğin kendilerine,kendisi için önemli gördüğü diğer kişilere kendi kültürel grubuna ve genel olarak toplumsal maliyetini ve faydalarını değerlendirir ve sonunda deneme niteliğinde bir ilk seçimde bulunur.

e) Uygulama: uygulama aşamasında bireyler değerlendirme aşamasında yaptıkları seçimi uygulamak için bir plan yaratır ve ona bağlı kalırlar.

Karar sürecinin başlangıcında bir seçim yapılacağının farkında olmak gerekmektedir. Daha sonra birey seçenekleri ve kendi özelliklerini tam olarak anlayabilmek, seçenekleri gerektiğinde daraltıp ya da genişleterek seçimini yapıp uygulamaya koymalıdır. En son aşamada da seçimin iyi ya da kötü olup olmadığına ilişkin değerlendirmeler yapılmaktadır.

Karar Verme Süreci Ve Meslek Seçimi

Bu başlık altında kara verme sürecine ilişkin kuramsal açıklamalar ile meslek seçimini bir karar verme süreci olarak görüp geliştirilen yaklaşımlar özetlenmiştir.

Karar verme sürecine ilişkin kuramsal açıklamalar

Birey doğumundan ölümüne kadar geçen süre içinde sürekli olarak kara vermesini gerektiren problem durumlarıyla karşılaşmaktadır. Bu bağlamda karar verme gelişimsel bir olgu olarak ele alınmaktadır. Verilen kararların niteliği ve niceliği bireyin içinde bulunduğu gelişim dönemine ve karar verilmesini gerektiren durumun özelliklerine göre değişmektedir. Mesleki kara verme süreci yoğun bir çaba gerektirmektedir. Bireyler daha çok araştırma yapmaları ve daha çok çalışmaları gereken bir düşünce yapısına girmeleri için yönlendirilmelidir.

İnsan gelişiminin her döneminde var olan karar verme özellikle ergenlik döneminde önemli bir etkinlik olarak değerlendirilmektedir. Uygun ve sağlıklı kararlar verebilme sağlıklı bir ergenin en önemli özeliklerinden birisi olarak kabul edilmektedir. Ergenlik döneminde verilen kararlar bireyin sağlığı mesleği psikolojik uyumu ve sosyal kabulü üzerinde yaşamı boyunca etkili olacak doğurgulara sahiptir. Ergenlik döneminde alınan kararlar yaşamı şekillendirmede genişletmekte ve hatta sınırlandırabilmektedir.14-15 yaşlarındaki gençler problem durumlarına alternatif çözümler oluşturma ve sorunlarını soyut olarak inceleyebilme yeteneğine sahip olmaktadırlar. Karar analizi yönteminin aşamaları şu şekilde oluşmaktadır.

1- Problemi yapılandırma

2- Olası seçenekleri değerlendirme

3- Belirsizlikleri saptama

4- Seçenekleri değerlendirme

5- Duyarlılık analizi

6- Ek bilgi toplama

7- Seçim

Karar verme sürecinin aşamaları

Mesleki karar verme sürecinde önemli ölçüde bilişsel süreçler etkili olmaktadır. Kişinin önüne çıkan seçeneklerden birine yönelmesinde bilişsel süreçler karşımıza çıkmaktadır.

Bu süreç seçenekler hakında ayrıntılı bilgi edinilmesini edinilen bilgilerin sınıflandırılmasını kişi için önem sırasına konulması her birinin istekleri karşılama olasılığı yönünde irdelenmesi gibi işlemleri gerektirmektedir. Karar verme süreci ile ilgili dokuz yapı tanımlanmıştır.

1-SEÇİM: Karar verme yeterliliği için bir ön koşuldur. Kararın kontrolü içsel denetim ve kendine saygıyla ilgilidir.

2-ANLAMA: Bilişsel süreç olarak karar verme etkinliğini anlamaya işaret etmektedir.

3-YARATICI PROBLEM ÇÖZME: Problemin tanımlanmasını seçilecek alternatiflerin ortaya çıkarılmasını yeni alternatifleri üretmek için seçim alternatiflerinin yaratıcı bileşimi ve amaçlarına ulaşmak için gereken adımların kavranmasını içermektedir.

4-UZLAŞMA: Aileye veya arkadaşlarla bir uzlaşmazlıkta kabul edilebilir bir çözümde anlaşmaktır.

5-SONUCU DEĞERLENDİRME: Kendisi ve diğerleri için seçilen eylemlerin sonuçları hakkında düşünme kabiliyetidir.

6-DOĞRU SEÇİM: Bilgini etkili ve mantıklı olarak elde edilmesi için ön koşuldur.

7-GÜVENİRLİK: Alternatiflerin seçiminde bilginin güvenirliğini değerlendirme yeteneğidir.

8-KARARLILIK: Yetenekli karar veren kişiden seçimlerde istikrarsızlık göstermesi beklenir. Ergenler sosyal baskı veya duygu durumlarındaki hızlı değişiklik yüzünden önceliklerinde bir istikrarsızlık gözlenir.

9-BAĞLANMA: Kararın bağlayıcılığı ile ilgilidir. Yaş ilerledikçe de karar verme durumlarında yüksek bir yeterlik görülmektedir.

Karar verme evresinin amacı erişilir çözüm olasılıklarını değerlendirmek ve uygulama için en etkili seçeneğe yönelmektir. Etkili olan çözümler sorunu ortadan kaldırmaya yönelik olan ve olumlu sonuçları arttırarak olumsuzlukları en aza indiren çözümler olarak ele alınmaktadır.

Littrel’e göre karar verme süreci yedi basamaktan oluşmaktadır.

1-Problemin tanımı

2-Amaçlar oluşturma

3-Kaynakların belirlenmesi

4-Alternatiflerin göz önünde bulundurulması

5-Karar verme

6-Kararın uygulamaya konulması

7-Sonuçların değerlendirilmesi

Littrel açıklamış olduğu bu karar verme basamaklarının eğitsel bir program seçimi ve meslek seçiminde iyi bir şekilde uygulandığına bireyler vermiş oldukları karardan daha çok memnun olacaklar ve karalarında daha az değişiklik yapma ihtiyacı duyacaklardır.

Bilgi İşleme Yaklaşımına Göre Mesleki Karar Verme

Bilgi işleme yaklaşımının anahtar kavramları şunlardır:

a) Problem

b) Problem çözme

c) Karar verme

d) Bilgi işleme alanları pramidi

e) İletişim,analiz,sentez,değerlendirme,uygulama döngüsü(CASVE döngüsü)

Problem,mevcut durum ile arzu edilen durum arasındaki boşluk olarak tanımlanır. Boşluk,bir insanın olduğu yer ile olmak istediği yer arasındaki farktır. Problem çözme,bireylerin mevcut durumlarıyla arzu ettikleri durumları arasındaki boşluğu kapatacak bilgi ve kavramaya yönelik stratejiler edinmelerini içerir.problem çözme sürecinin amacı boşluğu kapatmak için kişi tarafından istenilir bir seçeneği bulmaktır. Karar verme süreci ise istenilen seçeneği belirli hareket adımlarına dönüştürmektir.iş bulma sürecini düşündüğümüzde var olan bir iş problem çözümü sürecinin sonucu iken,o işi elde etmek için harekete geçme karar verme sürecinin bir sonucudur.